Codziennik Mławski - lokalny portal informacyjny. Piszemy jak jest o wydarzeniach w Mławie i powiecie. Bądź na bieżąco z newsami z Mławy i okolic!

Mławski portal informacyjny codziennikmlawski.pl. Newsy Mława i okolice.
Życzymy wszystkiego najlepszego!
linia
Logo
Szpulka pasmanteria Mława dodatki krawieckie

Oficjalne święta i uroczystości rocznicowe w Mławie w czasach stalinowskich


Druga wojna światowa całkowicie zmieniła układ stosunków społecznych w Polsce.  W 1939  roku skończyła się „dawna Polska”, odrodzona w 1918 roku, która została naturalną spadkobierczynią ciągłości kultury czasów staropolskich, szanowała tradycję historyczną, dawne obyczaje, chrześcijański model rodziny, święta religijnej kulturę bytowania opartą na zachodnim sposobie życia. II wojna światowa i okupacja niemiecko-sowiecka, zmiany granic, a przede wszystkim powojenna ideologia, którą narzucono społeczeństwu, generalnie zmieniała model życia Polaków. Zdobycie władzy przez komunistów spowodowało reorientację w obchodzeniu świąt narodowych a  nowe rocznice, całkowicie obce polskiej tradycji, były mocno eksponowane.  Były one  dla rządzących komunistów doskonałym  elementem  propagandy.

Ważnym narzędziem legitymizacji władzy przejętej przez komunistów były organizowane święta i uroczystości państwowe. Świętowano nie tylko samą rocznicę wydarzenia, ale uroczystości organizowano w skali przed wojną niespotykanej. W rytuałach zamierzano odzwierciedlać ideę nowego państwa a obywateli przytłaczać wielkością i rozmachem.

Pierwszymi świętami państwowymi obchodzonymi w 1945 roku była rocznica rewolucji październikowej, obchodzona 7 listopada, i rocznica odzyskania niepodległości w 1918 roku, obchodzona 11 dnia tego miesiąca. W pierwszym roku po wyzwoleniu spod okupacji niemieckiej obchodzenie rocznicy rewolucji październikowej było wydarzeniem kontrowersyjnym, ponieważ kojarzone było z państwem wrogim Polsce. Naturalna z kolei była rocznica odzyskania niepodległości, służąca nowym władzom do zapewnienia sobie jednego z elementów legitymizacji. Organizowanie obchodów rewolucji w zamierzeniach władz państwowych miało być hołdem złożonym wielkiemu sojusznikowi. Było też udokumentowaniem wdzięczności Polski za wkład, jaki Armia Czerwona wniosła w wyzwolenie spod okupacji hitlerowskiej.

Przygotowania do organizowania święta rozpoczynano znacznie wcześniej. Zaczynało się zgodnie z zaleceniami odgórnymi, powołaniem komitetów obchodów rocznicy. Ich zadaniem było przygotowanie i udekorowanie sali, a następnie zorganizowanie akademii z przemówieniami, w trakcie których głos zabierali przedstawiciele władz i oficerowie Armii Czerwonej. Potem następowała część artystyczna. Składano kwiaty na grobach poległych żołnierzy sowieckich. W tym dniu w szkołach organizowano pogadanki omawiające znaczenie rewolucji dla niepodległości Polski.

W okresie przyspieszonej sowietyzacji państwa, rozbudowywano uroczystości rocznicowe, związane z wybuchem rewolucji – organizowano wówczas obchody „Wielkiej Socjalistycznej Rewolucji Październikowej”. Zgodnie z instrukcją KC PZPR czczono rocznicę – jako wielkie wydarzenie w historii ruchu robotniczego – zobowiązaniami i osiągnięciami produkcyjnymi. Ta rocznica miała sprawić  wielkie znaczenie polityczne i wychowawcze. Miała również aktywizować szerokie masy pracujące, podnosząc ich świadomość polityczną, a jednocześnie była traktowana jako ważny element walki o pomyślną realizację planów gospodarczych. Obchody rocznicy rozpoczynały znacznie szerszą akcję – miesiąc pogłębiania przyjaźni polsko-radzieckiej.

W 1950 roku Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Mławie, w związku z rozpoczynającym się miesiącem przyjaźni, wystosowało do prezydiów gminnych rad narodowych specjalne pismo. Nakazywano w nim powołanie komitetów obchodów, wspólnie z zarządami Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. We wszystkich gminach 12 listopada powinny się odbyć akademie związane z 33. rocznicą wybuchu rewolucji. Konieczny był wykład o znaczeniu rewolucji bolszewickiej dla światowego ruchu robotniczego oraz część artystyczna. W ciągu tego miesiąca należało przeprowadzać pogadanki tematyczne i odczyty w świetlicach i zakładach pracy.

Akademie z okazji rocznicy rewolucji przeradzały się w bałwochwalcze, werbalne peany na cześć Związku Sowieckiego i jego wodza – Stalina. W referacie z okazji 35. rocznicy rewolucji podkreślono, że „Rewolucja Październikowa – jak pisze tow. Stalin, stanowiła przełom w dziejach ludzkości, gruntowny przełom w losach dzisiejszego kapitalizmu, […] w życiu codziennym, tradycjach, kulturze i ideologii…”. Z przeprowadzonych imprez i zobowiązań należało przesyłać sprawozdania, które stawały się materiałem propagandowym publikowanym na łamach prasowych. Ich publikacja była ważnym elementem wzmacniania i pogłębiania przyjaźni polsko-radzieckiej.

Pochód 1 Maja w 1946 roku na ul. Żwirki

Obchodzenie 1 Maja było najważniejszą uroczystością w kalendarzu świąt komunistycznych. Jego waga wynikała z kilku przyczyn. Było to oddanie swoistego hołdu ludziom pracy – klasie robotniczej, która stała się podstawowym elementem ideologii komunistycznej. W propagandzie ciężka praca robotników była najwyższą wartością nowego systemu. Ponadto święto klasy robotniczej miało kilkudziesięcioletnią tradycję. W Polsce zorganizowano je w zrujnowanej Warszawie już w 1945 roku.

Przebieg uroczystości, ukształtowany w pierwszych latach po wyzwoleniu, w okresie stalinowskim praktycznie nie uległ zmianie. W kwietniu każdego roku powoływano komitet organizacyjny, który zajmował się organizowaniem uroczystości.

W 1946 roku mławski komitet organizacyjny powołano 17 kwietnia. Ten przygotował scenariusz przebiegu uroczystości. W składzie komitetu znajdowali się przedstawiciele wszystkich ugrupowań politycznych. Po wyborze przewodniczącego i zastępcy ustalono program uroczystości. Przewidywał on 30 kwietnia capstrzyk na rynku miejskim o godzinie 20.00 z udziałem wszystkich partii, związków zawodowych, organizacji młodzieżowych i szkolnych. Po capstrzyku odbył się  przemarsz pochodu ulicami miasta. Rozwiązanie pochodu następowało na Starym Rynku. Następnego dnia ponownie zaplanowano na rynku miejskim zbiórkę partii politycznych, związków zawodowych, organizacji społecznych i młodzieżowych, oraz staży pożarnej i milicji. Ustalono, że do zebranych przemawiać będą przedstawiciele partii, nauczycielstwa i Stronnictwa Ludowego. Przedstawiciel Stronnictwa Demokratycznego i wojska miał przemawiać podczas akademii, która zaplanowana była na   godzinę 20oo w sali dawnej „Lutni”. Zaakceptowano porządek pochodu pierwszomajowego, na czele którego maszerować mieli: starosta powiatowy i burmistrz miasta, przewodniczący powiatowej i miejskiej rady, następnie przedstawiciele partii, organizacji młodzieżowych, straży pożarnej, SD i związków zawodowych.

29 kwietnia doprecyzowano jeszcze trasę  przemarszu pochodu ulicami miasta, który stanowił najważniejszy element obchodów. Na czele maszerować miała orkiestra, za nią poczty sztandarowe, partie, młodzież z Związku Walki Młodych  i Organizacji Młodzieżowych  Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego, młodzież szkolna, związki zawodowe, straż pożarna, urzędnicy, Samopomoc Chłopska i ludność. W czasie akademii pierwszomajowej młodzież z OM TUR miała wystawić sztukę, a z ZWM – skecze. Po akademii zaplanowano wspólną zabawę na placu 1 Maja, z której 50% dochodu przeznaczyć zamierzano na działania propagandowe.

W programie obchodów nie eksponowano roli partii robotniczych – Polskiej Partii Robotniczej  i Polskiej Partii Socjalistycznej – tylko starano się podkreślić, że jest to święto wszystkich ludzi pracy. Program obchodów i przygotowania do nich w roku następnym odbywał się według tego samego scenariusza. Zmieniły się jedynie godziny poszczególnych części uroczystości.

W 1950 roku obchody 1 Maja odbywały się w ramach święta państwowego, ustanowionego w 60. rocznicę pierwszej manifestacji robotniczej w Polsce. Pochód pierwszomajowy traktowany był więc jako manifestacja siły nowej władzy i nowego ustroju. Zmieniły się również hasła wypisane na transparentach z mniej agresywnych w latach 1945–1947, na nastawione wrogo do świata kapitalistycznego, demonstrujące lojalność wobec Związku Sowieckiego i Stalina. Nowością w okresie stalinowskim były zobowiązania produkcyjne podejmowane przez organizacje partyjne z poszczególnych zakładów pracy. W Mławie nie były one jakieś nadzwyczajne, przynoszące wymierne korzyści gospodarce. Podstawowa organizacja partyjna w Zarządzie Miejskim podjęła uchwałę o przepracowaniu 1 godziny dodatkowo, od 19 kwietnia do 1 maja, przy porządkowaniu grobów żołnierzy sowieckich, znajdujących się w parku miejskim imienia Stalina. Pracownicy Wytwórni Wód Gazowych w Mławie zobowiązali się przekazać pieniądze z jednej dniówki na budowę Domu Partii w Mławie. Pozostałe zakłady podejmowały podobne deklaracje.

Pochód 1 Maja 1953 roku

W podobnej konwencji jak święto pierwszomajowe obchodzono Święto Odrodzenia Polski, przypadające 22 lipca, będące rocznicą ogłoszenia Manifestu PKWN. W Mławie przebieg uroczystości, ustalony w pierwszych latach powojennych, nie ulegał zasadniczej zmianie również w latach pięćdziesiątych. Powoływano jak zwykle komitet obchodów, w skład którego wchodzili przedstawiciele partii politycznych, administracji, związków zawodowych, wojska i urzędu propagandy.

W 1946 roku program uroczystości przewidywał: o godzinie 1000 uroczystą akademię w sali kina „Lutnia”, na której przemawiać miał przewodniczący Powiatowej Rady Narodowej, I sekretarz komitetu powiatowego oraz przedstawiciel wojska. W drugiej części koncertować miała orkiestra wojskowa. Salę udekorować miał wydział propagandy. Dalsze uroczystości składały się z zabawy ludowej, zorganizowanej wokół basenu miejskiego, na której główną atrakcją była loteria fantowa oraz zawody sportowe. Na zebraniu komitetu obchodów ustalono też sumy, które poszczególne organizacje przeznaczyły na nagrody.

W 1947 roku obchody Święta Odrodzenia Polski miały podobny przebieg. Dodatkowym elementem uświetniającym akademię była dekoracja Krzyżem Grunwaldu 5 towarzyszy z PPR, na czele z I sekretarzem KP i 4 członków SL oraz jednego bezpartyjnego. Po akademii odbył się pochód i zabawa ludowa.

Uroczystości z okazji Święta Odrodzenia Polski

W 1948 roku komitet obchodów zebrał się już 7 lipca i ustalił scenariusz uroczystości. W składzie komitetu organizacyjnego znalazło się 13 przedstawicieli partii, organizacji społecznych i młodzieżowych oraz instytucji. Obchody były bardzo podobne do uroczystości pierwszomajowych i składały się z tych samych elementów: capstrzyku, pochodu, akademii i zabawy ludowej. Komitet, organizując obchody, kierował się instrukcją otrzymaną z komitetu wojewódzkiego  PPR w Warszawie.

W 1949 roku przypadała 5. rocznica utworzenia PKWN i ogłoszenia manifestu lipcowego. Z tej okazji kancelaria Rady Państwa wystosowała okólniki do prezydiów rad narodowych wszystkich szczebli z zaleceniem, aby w tym roku rady narodowe były głównym organizatorem święta. Jego obchody powinny być podsumowaniem dotychczasowych osiągnięć nowej władzy; w ich trakcie należało również przedstawić perspektywę dalszego rozwoju danego terenu w ramach planu 6-letniego. W dniu poprzedzającym główne uroczystości należało zwołać posiedzenie odpowiedniej rady narodowej z udziałem szerokiego grona osób z partii politycznych i organizacji społecznych. Głównym punktem posiedzenia rady był referat prezentujący osiągnięcia i perspektywy danego terenu. Zaznaczono, że osiągnięcia w referatach powinny mieć charakter sugestywny i mobilizujący.

Ciekawą propozycją było połączenie obchodów z czynem społecznym, polegającym na uporządkowaniu, oczyszczeniu i upiększeniu miejsc publicznych: ulic, skwerów, placów, trawników i nawet klatek schodowych. Inicjatywy te mały być wsparte finansowo przez władze państwa. Większość środków pieniężnych miała być przeznaczona na remonty mieszkań dla klasy robotniczej. Zaznaczono również, że uroczystości wiejskie powinny być przeniesione do małych miast. Konieczne były pokazy przedmiotów codziennego użytku, zabawek i wydawnictw książkowych, obrazujące osiągnięcia okresu pięciolecia. Kiermasze miały trwać przez 4 dni, poczynając od 22 lipca. Podobny okólnik przesłało w tym samym dniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie.

14 lipca połączony powiatowy i miejski Komitet Obchodów Święta 5. Rocznicy Polski Ludowej opracował program, w którym zaplanowano: zbiórkę uliczną na Odbudowę Warszawy, zorganizowanie kiermaszu na rynku miejskim, a po otwarciu basenu miejskiego zabawę taneczną. Wezwano mieszkańców do udekorowania domów i sklepów. Wspólną sesję obu rad narodowych postanowiono zorganizować w dniu 21 lipca w Domu Ludowym.

W kolejnych latach odnotowywano w sprawozdaniach tylko fakt odbycia uroczystości z okazji 22 lipca, bez podawania szczegółów ich przebiegu, ponieważ realizowano je według schematu uprzednio ustalonego przez władze zwierzchnie. Zmieniały się tylko hasła na transparentach przesyłane w instrukcjach przez KC PZPR do organizacji partyjnych. Nakazywano w pierwszej połowie lat pięćdziesiątych uwzględniać następujące treści: „Nigdy robotnik polski nie pracował z takim oddaniem i zapałem, jak pracuje obecnie, wiedząc, że pracuje dla siebie i swego narodu”; „Twardym, pewnym krokiem idziemy naprzód ku coraz większej świetności naszej Ojczyzny”.

Większość świąt organizowanych przez komunistów była traktowana jako mobilizacja mas społecznych do odświętnego manifestowania i akceptowania nowej rzeczywistości. Było to swoiste samooszukiwanie się nowej władzy, która organizując te propagandowe przedsięwzięcia, próbowała wmówić sobie i społeczeństwu, że uczestniczy w budowaniu nowego ustroju. Masowość organizowanych imprez miała być substytutem poparcia, którego nie dawały sfałszowane wybory. Przez masowość i dużą liczbę świąt władze zapewniały sobie również bardziej pragmatyczne cele. Organizowanie dużych imprez skupiało energię społeczeństwa i odwracało jego uwagę od innych, negatywnych dla władzy zjawisk, jak zbiorowy opór czy zbiorowe formułowanie roszczeń pod jej adresem.

Równocześnie uroczystości te dawały społeczeństwu wymuszone poczucie wspólnoty. Wiwatowanie w pochodach pierwszomajowych, świąteczny nastrój, wykrzykiwane hasła dawały przynajmniej części uczestników złudzenie potęgi władzy i braku możliwości wprowadzania zmian bez jej udziału. Iluzję tę podtrzymywała propaganda w środkach masowego przekazu. Wymuszona obecność w akademiach, na pochodach i innych imprezach służyła do udowadniania masowego poparcia władzy komunistycznej, a jednocześnie uświadamiała przeciętnemu człowiekowi jego słabość wobec potęgi rządzących.

 O Mławie w dawnych czasach… Czytaj więcej…


dr Leszek Arent

Urodzony w Mławie i związany z Mławą. Absolwent Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego, wieloletni pracownik i dyrektor Muzeum Ziemi Zawkrzeńskiej. Członek Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Mławskiej, mławskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Numizmatycznego, Rady Społeczno-Naukowej Stacji Naukowej im. prof. Stanisława Herbsta, zarządu Fundacji im. Korzybskich w Mławie, Mazowieckiego Oddziału Stowarzyszenia Muzealników Polskich, zarządu Mazowiecko-Podlaskiego Towarzystwa Naukowego z siedzibą w Warszawie. Zasiada w Kapitule tytułu Mławian Roku i Nagrody Honorowej im.  dr Józefa Ostaszewskiego funkcjonującej przy Stacji Naukowej w Mławie. Jeden z redaktorów  „Mławskiej Kroniki Archeologiczno – Numizmatycznej”, pisma społeczno–kulturalnego „Dwutygodnik Mławski”, „Studiów i Materiałów do dziejów Ziemi Zawkrzeńskiej” i rocznika „Ziemia Zawkrzeńska”. Uhonorowany licznymi wyróżnieniami i odznaczeniami m.in. Srebrnym Krzyżem Zasługi RP, medalem „Zasłużony dla Miasta Mławy, honorową odznaką „Zasłużony dla Kultury polskiej”, Złotą Odznaką Polskiego Towarzystwa Numizmatycznego i Złotym Krzyżem Zasługi.

Udostępnij:
Chcąc jak najlepiej zabezpieczyć i chronić Twoje dane osobowe zgodnie z przepisami RODO, potrzebna nam jest Twoja zgoda na ewentualne ich przetwarzanie. Informujemy jednocześnie, że publikacja komentarza w portalu "Codziennik Mławski" skutkuje wyrażeniem przez Ciebie takiej zgody. Nigdzie nie przekazujemy Twoich danych (IP) i chronimy je jak najlepiej potrafimy, wykorzystując do tego wszelkie możliwe formy. Zapraszamy do zapoznania się ze szczegółami oraz z Regulaminem Komentowania na portalu Codziennik Mławski [TUTAJ]
5 2 votes
Oceń artykuł
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x