Zachowek jest formą ochrony interesów osób najbliższych pominiętych przez spadkodawcę w testamencie. Polega on na wypłaceniu osobom najbliższym spadkodawcy określonej części spadku w formie pieniężnej, jeżeli zostali oni pominięci w testamencie. Zachowek przysługuje małżonkowi, rodzicom i zstępnym (dzieciom, wnukom) spadkodawcy.

Jak już wspomniano zachowek jest wypłacany w formie pieniężnej, a jego wysokość jest zależna od sytuacji spadkobiercy uprawnionego do zachowku. Małżonkowi, rodzicom i zstępnym trwale niezdolnym do pracy oraz zstępnemu małoletniemu przysługuje 2/3 wartości udziału, który by przypadał im przy dziedziczeniu ustawowemu. Jeżeli osoby te nie są trwale niezdolne do pracy lub uprawniony zstępny jest pełnoletni, osobom tym przysługuje 1/2 wartości udziału, który by przypadał im przy dziedziczeniu ustawowemu. Roszczenie o zachowek pomniejsza się o uczynioną przez spadkodawcę na rzecz spadkobiercy darowiznę, bądź zapis.

Przykład:

Spadkodawca, będący wdowcem,  sporządza testament, zapisując w nim cały majątek swojej nowej partnerce, pomijając zupełnie swojego jedynego syna. Wcześniej ojciec uczynił  na rzecz syna niewielką darowiznę. Gdyby nie został sporządzony testament, syn ten dziedziczyłby po swoim ojcu  cały spadek. Może więc co do zasady żądać od  spadkobierczyni testamentowej (partnerki ojca)  połowy (a jeśli w chwili śmierci ojca był małoletni czyli miał mniej niż 18 lat lub był trwale  niezdolny do pracy – 2/3) stanu czynnego spadku (czyli aktywów po odliczeniu długów). Wysokość jego roszczenia zostanie jednak pomniejszona o wartość darowizn, jakie otrzymał od ojca za jego życia.

Warto podkreślić, że roszczenie z tytułu zachowku przechodzi na spadkobiercę osoby uprawnionej do zachowku, jednak tylko wtedy, gdy spadkobierca ten należy do osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy.

Roszczenie uprawnionego do zachowku przedawnia się z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu. Co istotne Kodeks Cywilny jednoznacznie wiąże początek biegu terminu przedawnienia z otwarciem i ogłoszeniem testamentu, a nie z zawiadomieniem uprawnionego o tej czynności.

Zasadniczo osobami zobowiązanymi do zapłaty zachowku mogą być:

1) spadkobiercy powołani do dziedziczenia

2) osoby, na rzecz których spadkodawca ustanowił zapis windykacyjny

3) osoby, które otrzymały od spadkodawcy darowiznę.

Spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu. Jednak spadkodawca nie może wydziedziczyć uprawnionego do zachowku, jeśli mu przebaczył. Jeżeli w chwili przebaczenia spadkodawca nie miał zdolności do czynności prawnych (w wyniku np. ubezwłasnowolnienia spowodowanego chorobą umysłową), przebaczenie jest skuteczne, gdy nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem.

Łukasz Zabłocki

Wszystkie artykuły z działu prawnego znajdziesz TUTAJ.

Łukasz Zabłocki– Absolwent prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. W okresie nauki odbył półroczne studia na uczelni Universitat de Valencia w Hiszpanii. Obecnie odbywa on aplikację radcowską przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Olsztynie. Od 2015 r. prowadzi rodzinną Kancelarię Prawną w Mławie przy ul. Padlewskiego 1/13 we współpracy z wieloletnim radcą prawnym Waldemarem Zabłockim i adwokatem Sebastianem Zabłockim.