W dniach 19 – 23 lutego 2018 r.  w godzinach 12.00 – 15.00 w Sądzie Rejonowym w Mławie pokój nr 105 A będą przyjmowani interesanci – osoby pokrzywdzone przestępstwem. Te działania to element ogólnopolskiej akcji pomocy ofiarom przestępstw.

,,Dzień Ofiar Przestępstw”  określony dniem 22 lutego został uchwalony ustawą z 12.02.2003r. na apel Ogólnopolskiego Forum na Rzecz Ofiar Przestępstw w celu stałego monitorowania sytuacji ofiar przestępstw oraz działań na rzecz poprawy ich położenia. Polska, jako członek Rady Europy przyjęła obowiązujące standardy w ochronie ofiar przestępstw, gdzie dzień 22 lutego był obchodzony od 1988r.

Definicja osoby pokrzywdzonej zawarta jest w art. 49 kodeksu postępowania karnego. Wynika z niej, że ,, pokrzywdzonym jest osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo”.

Za pokrzywdzonego uważa się również: instytucje państwowe, samorządowe, jednostki organizacyjne- niemające osobowości prawnej, a także zakłady ubezpieczeń ( w zakresie, w jakim pokrył szkodę wyrządzoną przestępstwem).

Prawny status osoby pokrzywdzonej powstaje z chwilą złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa. Może to zrobić osobiście osoba krzywdzona albo w jej imieniu przedstawiciel, np. rodzice dziecka, kurator, adwokat, radca prawny. Pokrzywdzony, występujący w sprawie karnej uzyskuje szereg uprawnień, np. może zgłaszać wnioski dowodowe o przesłuchanie świadków, załączenie dokumentów, uczestniczyć w eksperymencie- wizji lokalnej, zapoznać się z aktami sprawy.

W przypadku skierowania przez Policję lub Prokuraturę aktu oskarżenia do sądu przeciwko sprawcy przestępstwa pokrzywdzony może działać w procesie jako strona- oskarżyciel posiłkowy, co wiąże się z większymi uprawnieniami, np. może uczestniczyć w całej rozprawie, zadawać pytania, zgłaszać dowody, a także zaskarżyć wyrok, pisząc apelację ( osobiście lub przez pełnomocnika), występować na rozprawie odwoławczej.

Dla pokrzywdzonego, zwłaszcza osoby fizycznej, realizowanie swoich praw może być trudne ze względu nie tylko na emocje związane z pokrzywdzeniem, ale również z uwagi na nieporadność, trudną sytuację materialną. W takich przypadkach pokrzywdzony ma prawo wnosić do sądu o wyznaczenie pełnomocnika( adwokata lub radcy prawnego).

W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego (np. o zniewagę, znieważenie, naruszenie nietykalności cielesnej) pokrzywdzony może sam ( lub przez ustanowienie pełnomocnika) wnieść akt oskarżenia do sądu i występować na rozprawie jako oskarżyciel prywatny.

Poza ukaraniem sprawcy dla pokrzywdzonego ważne jest też naprawienie wyrządzonej przestępstwem szkody, czy tez zadośćuczynienie doznanej krzywdzie.

Pokrzywdzony może to uzyskać w drodze sprawy cywilnej, odrębnie wytoczonej, ale również prawo karne pozwala zaspokoić te roszczenia w postępowaniu karnym, w ramach skazania za przestępstwo. Są to tzw. środki kompensacyjne w postaci obowiązku naprawienia szkody ( art. 46 kodeksu karnego) i nawiązki ( art. 47 kk), orzekane  w przypadkach skazania sprawcy przestępstwa. Obowiązek naprawienia szkody, w przypadku złożenia wniosku przez pokrzywdzonego, musi zostać orzeczony  przez sąd. Sąd stosuje wówczas przepisy prawa cywilnego i orzeka ten obowiązek w całości lub w części wyrządzonej przestępstwem szkody. Podobnie sąd jest zobowiązany na wniosek pokrzywdzonego orzec o zadośćuczynieniu za doznaną krzywdę. Krzywda nie ma charakteru materialnego – ocenia się takie elementy jak m. In. cierpienie, ból, konieczność odosobnienia, niemożność wykonywania zwykłych czynności, realizowania dotychczasowych zainteresowań, zajęć). Pokrzywdzony musi określić w uzasadniony sposób wysokość żądanego zadośćuczynienia, co podlega ocenie sądu. Jeśli orzeczenie obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę jest znacznie utrudnione ( np. na skutek niezakończenia leczenia, nieważności wyceny naprawy uszkodzonego mienia),  sąd może orzec, zamiast tych obowiązków, na rzecz pokrzywdzonego nawiązkę w wysokości do 200.000 zł. Pokrzywdzony może złożyć wniosek o naprawienie szkody, zadośćuczynienie za doznaną krzywdę w dowolnej formie – do protokołu przesłuchania w dochodzeniu, na rozprawie, w samodzielnym piśmie przez okres całego postępowania karnego, ale tylko do czasu zamknięcia przewodu sądowego, tj. po przeprowadzeniu dowodów, przed głosami stron.

Istotne jest, że orzeczenie tych obowiązków  na skazanego sprawcę przestępstwa nie stoi na przeszkodzie, aby pokrzywdzony mógł dochodzić pozostałych części roszczenia w postępowaniu cywilnym.

Ważnym jest też, że prawo karne daje uprawnienia – w przypadku śmierci pokrzywdzonego w wyniku przestępstwa, za które został skazany jego sprawca – do dochodzenia od skazanego nawiązki  osobie najbliższej pokrzywdzonego, której sytuacja życiowa wskutek jego śmierci uległa znacznemu pogorszeniu.

Prawa pokrzywdzonego wynikają z szeregu ustaw i wydanych na ich podstawie rozporządzeń. Wskazać należy na ustawę z 6 czerwca 1997r. Kodeks karny wykonawczy ( Dz. U. z 2017r. , poz. 665), której przepisy art. 43 tworzą ,, Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej”, ukierunkowane na pomoc m.in. pokrzywdzonym. Fundusz tworzony jest m. in. z orzeczonych przez sądy od skazanych nawiązek, świadczeń pieniężnych. Z ,, Funduszu Sprawiedliwości” mogą korzystać pokrzywdzeni i osoby im najbliższe, uzyskując pomoc medyczną, psychologiczną, rehabilitacyjną, prawną i materialną. W 2018r.  Minister Sprawiedliwości, który jest dysponentem Funduszu, wyłonił w drodze otwartego konkursu 34 podmioty ( stowarzyszenia, fundacje, organizacje i instytucje spoza sektora finansów publicznych), które będą realizowały zadania ze środków Funduszu ( wykaz tych podmiotów w załączeniu).

Szczegółowe rozwiązania w zakresie trybu udzielania pomocy osobom pokrzywdzonym zawiera rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 13 września 2017r. w sprawie Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej ( Dz. U. 2017r. , poz. 1760). Z przepisów tych wynika, że o taką pomoc może zwrócić się osoba pokrzywdzona do któregoś z podmiotów uprawnionych jak też może taka pomoc zostać udzielona na wniosek policji, prokuratora lub sądu czy też z inicjatywy samego podmiotu.

Istotną ustawą regulującą pomoc pokrzywdzonym jest ustawa z 7 lipca 2005r. o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych czynów zabronionych ( z. U. 2016r., poz. 325).  O kompensatę może wystąpić pokrzywdzony ( ofiara czynu zabronionego) lub osoba jej najbliższa, jeżeli pokrzywdzony doznał w wyniku przestępstwa ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, rozstroju zdrowia na dłużej niż 7 dni lub poniósł śmierć. Świadczenie pieniężne może pokryć utracone zarobki lub inne środki utrzymania, koszty związane z leczeniem i rehabilitacją, koszty pogrzebu. Kompensata nie może przekroczyć 25.000 zł. , a w przypadku śmierci ofiary – 60.000 zł.

Wniosek o zasądzenie kompensaty może złożyć pokrzywdzony, osoba najbliższa lub prokurator do sądu rejonowego – wydziału cywilnego.

Nie sposób też pominąć regulacje w ustawie z 29 lipca 2005r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie ( Dz. . 2015r., poz. 1390), chroniące osoby najbliższe przed przemocą stosowaną wobec nich przez sprawcę w rodzinie. Na podstawie tej ustawy sąd cywilny w ciągu miesiąca od wniesienia wniosku przez osobę dotkniętą przemocą może zobowiązać sprawcę przemocy do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania ( art. 11a). W przypadku bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia dziecka w rodzinie, w której występuje przemoc, pracownik socjalny ma prawo odebrać dziecko z rodziny i umieścić je u osoby najbliższej, mieszkającej gdzie indziej lub w placówce opiekuńczo- wychowawczej ( art. 12 a-c).

Osoby pokrzywdzone przestępstwem mogą szukać porady prawnej w Punktach Nieodpłatnej  Pomocy Prawnej, organizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego. Pomoc ta wynika z przepisów  ustawy  z 5 sierpnia 2015r. o nieodpłatnej pomocy prawnej  oraz edukacji prawnej ( Dz. U. z 2017r. , poz. 2030) oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 15.12. 2015r. w sprawie sposobu udzielania i dokumentowania nieodpłatnej pomocy prawnej ( Dz. U. z 2018r. , poz. 318). Sieć tych punktów umieszczona jest na stronach internetowych urzędów miast, gmin.

W tygodniu obchodów Dnia Ofiar Przestępstw w sądach okręgu płockiego porad prawnych będą udzielać pokrzywdzonym ( w rozumieniu prawnym i powszechnym) kuratorzy, asystenci i referendarze sądowi.

Źródło: SO w Płocku