Codziennik Mławski - lokalny portal informacyjny. Piszemy jak jest o wydarzeniach w Mławie i powiecie. Bądź na bieżąco z newsami z Mławy i okolic!

Mławski portal informacyjny codziennikmlawski.pl. Newsy Mława i okolice.
Życzymy wszystkiego najlepszego!
linia
Oprawa obrazów grafik luster Mława duży wybór ram Mława galeria autorska Przemysław Zalweski sprzedaż obrazów na zamówienie
Logo
Szpulka pasmanteria Mława dodatki krawieckie

Mława starostwem niegrodowym


Znaczenie każdego miasta wiąże się z tym, jaką rolę pełniło w określonych strukturach społeczno-gospodarczych i politycznych, danego regionu a nawet    państwa. Gdy miasto znajdowało się na  skrzyżowaniu szlaków handlowych, i gdy znajdowała się w nim  komora  celna, to zmuszało kupców do postoju i wnoszenia opłat. Były to pod względem gospodarczym mocne czynniki  gwarantujące jego rozwój i znaczenie.



Te i jeszcze szereg innych czynników wpływały na możliwości rozwojowe miasta. Jednak jednym z ważniejszych elementów w rozwoju i wzroście znaczenia danego miasta było pełnienie funkcji administracyjnych. Mława od powstania, była miastem powiatowym  a później starostwem niegrodowym.

W dniu 16 lutego 1495 roku zmarł bezdzietny książę Janusz II, władający na Mazowszu  ziemiami: łomżyńską, wizneńską, ciechanowską i płocką. Po jego śmierci dzielnica płocka weszła w składa Korony Polskiej i została zamieniona na województwo płockie. Ziemia Zawkrzeńska stanowiła ważną część województwa.  Mława jako jedno z najważniejszych miast, stała się prawdopodobnie  w 1502 roku starostwem niegrodowym, a być może o kilka lat wcześniej, już pod koniec wieku XV. Starostwem grodowym był tyko Płock.  Inną datę –  rok 1525 ustanowienia Mławy  starostwem wyznacza Dominik Staszewski w książce zatytułowanej „Mława. Opis historyczny”. Za datą wcześniejszą przemawia fakt, że w Kodeksie Dyplomatycznym Księstwa Mazowieckiego pierwsza wzmianka o Mławie pochodzi 1502 roku, w którym „Aleksander, król Polski, Jakubowi zastawia m. Mławę za 1 000 czerwonych złotych”.  Czyli oddał w dzierżawę starostwo mławskie w zamian za udzieloną pożyczkę. Tak więc Jakub z Glinek był pierwszym odnotowanym w źródłach starostą mławskim. Starostwo dzierżył przez  2 lata, do swej śmierci. Kolejnym starostą był Jan Rabsztyński z Tęczyna – marszałek nadworny króla Aleksandra Jagiellończyka. Kolejnym został Wojciech Kryski zasłużony dworzanin i dyplomata króla Zygmunta Augusta.

Tu warto zaznaczyć, że w ówczesnej Rzeczypospolitej funkcjonowały dwa typy starostw: grodowe i niegrodowe. Starostowie grodowi byli urzędnikami mianowanymi przez króla i w jego imieniu sprawowali władzę na wyznaczonym terenie. Natomiast niegrodowi byli dzierżawcami, tenutariuszami dóbr królewskich i nie posiadali  władzy sprawowanej w imieniu monarchy, poza dobrami oddanymi im w zarząd lub dzierżawę.  Zazwyczaj starostów w kierowaniu podległym starostwem zstępowali przebywający na miejscu podstarości. Ściągali  oni z podległych dóbr należności w gotówce i towarach. Tzw. intratę przesyłali staroście. Starostwa niegrodowe były jednostkami gospodarczymi z których dochody otrzymywali zasłużeni dostojnicy w państwie.

W skład starostwa mławskiego wchodziło miasto Mława oraz wsie:  Mławka, Modła i Nowa Wieś a także  młyny na Rudzie i Zawadach. Jak podaje wspomniany Dominik Staszewski „ Miasto płaci starostwu po 24 grosze od włóki czynszu rocznie, szewcy wszyscy razem 4 złote, rzeźnicy po kamieniu łoju i łopatce wolu, zdun każdy po dwa garnki polewane 3 razy do roku, piwowarzy po miarce słodu i miarce piwa, przekupnie  i sukiennicy po 8 gr., Żydzi po 15 gr.”.  Mieszkający we wsiach chłopi płacili starostwu rocznie : z Modły po 1 złotych, z Mławki po 18 groszy, z Nowej Wsi po 8 groszy. Ponadto każdy dodawał po 11 jaj i po dwa kapłony.  Chłopi odrabiali przy użyciu narzędzi dworskich 3 dni pańszczyzny tygodniowo a włościanie z Mławki tylko 1 dzień pieszo.

Jedną z czynności jakie spoczywały na staroście było zatwierdzanie  urzędników miejskich wybranych przez mieszczan oraz wydawane  przez nich wyroki  i postanowienia. Chodziło  w tym przypadku o burmistrza, radę ławniczą , wójta i radę miejską.

Starostwo niegrodowe istniało w Mławie do 1764 roku, w którym to  decyzją sejmu koronnego Mława została podniesiona do rangi  starostwa grodowego. Starostów niegrodowych było w czasach staropolskich dwudziestu, w tym dwie  kobiety: Maria Teresa Potulicka i Czarlińska. Ostatnim starostą niegrodowym oraz pierwszym i ostatnim starostą grodowym został Adam Feliks Piotrowicz. Zasłynął  z konfliktu jaki prowadził z władzami miasta o  rozgraniczenie gruntów miejskich i należących do starostwa, który przybrał wymiar działań zbrojnych. Spór musiała  dopiero rozstrzygnąć  komisja królewska. Ponadto Piotrowicz przeszkadzał władzom Mławy w zrealizowaniu różnych, ważnych projektów np. w uzyskaniu środków na zbudowanie ratusza i czterech studni. Warto dodać, że po upadku Rzeczypospolitej wstąpił na służbę pruskiego zaborcy i został landratem mławskim. Zmarł w 1801 roku i został pochowany na cmentarzu w Wojnówce.

źródło: Krasnystaw za Wikipedia

Drewniany dwór starościński przetrwał do czasu I wojny światowej.

Starostowie mławscy swoją siedzibę mieli w drewnianym dworze zbudowanym na wzgórzu przy ulicy Warszawskiej. Wokół znajdował się folwark starościński. Z zabudowań starościńskich dwór przetrwał do I wojny światowej a do dzisiaj budynek dawnego spichlerza zwany „Lelewelówką”. Nazwa pochodzi od Protazego Lelewela który dzierżawił przez pewien okres folwark w II połowie XIX wieku.  Ów Protazy był bratankiem znanego historyka i działacza politycznego –  Joachima Lelewela

 

Lelewelówka: tusz, autor Zdzisław Kruszyński

 


dr Leszek Arent

Urodzony w Mławie i związany z Mławą. Absolwent Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego, wieloletni pracownik i dyrektor Muzeum Ziemi Zawkrzeńskiej. Członek Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Mławskiej, mławskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Numizmatycznego, Rady Społeczno-Naukowej Stacji Naukowej im. prof. Stanisława Herbsta, zarządu Fundacji im. Korzybskich w Mławie, Mazowieckiego Oddziału Stowarzyszenia Muzealników Polskich, zarządu Mazowiecko-Podlaskiego Towarzystwa Naukowego z siedzibą w Warszawie. Zasiada w Kapitule tytułu Mławian Roku i Nagrody Honorowej im.  dr Józefa Ostaszewskiego funkcjonującej przy Stacji Naukowej w Mławie. Jeden z redaktorów  „Mławskiej Kroniki Archeologiczno – Numizmatycznej”, pisma społeczno–kulturalnego „Dwutygodnik Mławski”, „Studiów i Materiałów do dziejów Ziemi Zawkrzeńskiej” i rocznika „Ziemia Zawkrzeńska”. Uhonorowany licznymi wyróżnieniami i odznaczeniami m.in. Srebrnym Krzyżem Zasługi RP, medalem „Zasłużony dla Miasta Mławy,  honorową odznaką „Zasłużony dla Kultury polskiej”, Złotą Odznaką Polskiego Towarzystwa Numizmatycznego i Złotym Krzyżem Zasługi.

Udostępnij:
Media Expert Mława
Chcąc jak najlepiej zabezpieczyć i chronić Twoje dane osobowe zgodnie z przepisami RODO, potrzebna nam jest Twoja zgoda na ewentualne ich przetwarzanie. Informujemy jednocześnie, że publikacja komentarza w portalu "Codziennik Mławski" skutkuje wyrażeniem przez Ciebie takiej zgody. Nigdzie nie przekazujemy Twoich danych (IP) i chronimy je jak najlepiej potrafimy, wykorzystując do tego wszelkie możliwe formy. Zapraszamy do zapoznania się ze szczegółami oraz z Regulaminem Komentowania na portalu Codziennik Mławski [TUTAJ]

KOMENTARZE

avatar
1500